- Tytuł:
-
"The real Chopiniad" : Chopin in literary contexts
"Prawdziwa Chopiniada" : Chopin w kontekstach literackich - Autorzy:
-
Sokalska, Małgorzata
Puchalska, Iwona - Opis:
-
"Ręka mistrza" (MS). Artykuł zawiera przegląd różnie stosowanego, względnie stałego w wypowiedziach na temat Chopina motywu jego rąk i palców, które często traktowane są jak synekdocha artysty, a przez ich opis próbuje się dociec tajemnicy jego warsztatu oraz sztuki. Z wypowiedzi artystycznych (historycznie lokujących się pomiędzy Fortepianem Szopena a fragmentami Biegunów Tokarczuk) oraz przede wszystkim świadectw słuchaczy i uczniów Chopina wyłania się zaskakująco zróżnicowany obraz stosowania tej metafory. Palce Chopina otwierają sferę metafizycznego rozumienia sztuki, są symbolem zagadki absolutnej doskonałości i geniuszu ich właściciela. Z drugiej strony ich lekkość stanowi przeciwwagę solidnej materialności instrumentu - fortepianu - któremu pozwalają stać się instrumentem śpiewającym, zaprzeczającym swojej mechanicznej konstrukcji. Wreszcie, w trzeciej części artykułu, obiektem zainteresowania staje się tajemnica warsztatowa - nadzwyczajna biegłość techniczna palców Chopina osiągana bez wytężonych ćwiczeń, opisana przez niego w traktacie o metodzie pianistycznej, w którym praca palców zajmuje szczególne miejsce.
"Wykonawstwo muzyki Chopina w perspektywie "poetyckiej muzykologii" (Thomas Stearns Eliot, Gottfried Benn, Bolesław Taborski)" (IP). Wśród bardzo wielu utworów poetyckich poświęconych Chopinowi nieliczne jedynie wprowadzają temat tego, jak brzmi jego muzyka - jak jest wykonywana i słuchana. Zazwyczaj poetów interesują nie same kompozycje, lecz katalizowane przez nie rozmaite fantasmagoryczne odnośniki: biografia artysty, stylistyka epoki, wizualne imaginarium, własna lub cudza emocjonalność - i tak dalej. Niekiedy jednak poddają ową funkcjonalizację muzyki głębszemu namysłowi – przeprowadzają nad nią fenomenologiczną metarefleksję, wprowadzając tym samym twórczość Chopina w nowy kontekst poznawczy. Przedmiotem analiz zawartych w artykule są trzy z tych, stosunkowo nielicznych, utworów poetyckich, które rozpatrują muzykę Chopina w kontekście wykonawczym: Portret Damy T.S. Eliota, Chopin Gottfrieda Benna i Koncert Bolesława Taborskiego.
"Chopin w kręgu poezji ulotnej i okolicznościowej" (IP). Artykuł poświęcony jest dziecięcej i młodzieńczej amatorskiej twórczości poetyckiej Chopina oraz adresowanym do niego przez bliskie osoby w tym okresie życia wierszom ulotnym. Rozmaity ton i charakter tych tekstów (wiersze urodzinowe i imieninowe, wiersze sztambuchowe, biesiadne, humorystyczne) sprawia, że dają one wgląd w różne aspekty biografii kompozytora, a zarazem ilustrują jego zanurzenie w kulturę literacką epoki, zwłaszcza w jej wymiarze użytkowym, okolicznościowym.
"Przetłumaczyć muzykę Chopina". Wychodząc od powszechnie znanej niechęci Chopina do odczytywania jego muzyki jako obciążonej znaczeniami pozamuzycznymi, rozważania skupiają się na przypadkach transkrypcji i tłumaczeń poetyckich konkretnych utworów kompozytora. Wiersze te, najczęściej o charakterze okolicznościowym, niekiedy faktycznie były przeznaczone do śpiewu wraz z muzyką Chopina, ale znacznie częściej jedynie sugerowały swoimi tytułami bezpośredni związek z konkretnymi kompozycjami. Przywoływane w artykule teksty utrwalają kilka potocznych skojarzeń, powielając obrazy poetyckie łączone z twórczością Chopina i kreujące go na kompozytora przede wszystkim narodowego, zatopionego w smutku i żalu, ale też salonowego znawcę tematyki miłosnej.
"Adoracja, egzemplifikacja, uzurpacja. "Naczelny artysta” i akolita" (IP). Artykuł podejmuje kwestię Norwidowskiej wykładni Chopina, sytuując ją zarówno w pespektywie historii recepcji, jak i ewolucji wiedzy historycznoliterackiej. Analizie zostały poddane zwłaszcza takie kwestie jak zakres kultury muzycznej poety, konsekwencje, jakie przyniosła dokonująca się w obrębie myśli Norwida chrystianizacja sztuki Chopina, czy też specyficzna Norwidowska koncepcji słuchacza-artysty, dobrze korespondująca z dwudziestowiecznymi teoriami dotyczącymi twórczych praktyk w obrębie recepcji dzieła muzycznego.
"Chopin Przybyszewskiego". Rozdział poświęcony jest zagadnieniu recepcji Chopina w pismach Stanisława Przybyszewskiego oraz strategiom, których młodopolski pisarz używa wobec muzyki uwielbianego przez siebie kompozytora. W trzech częściach zanalizowany zostaje topos artysty doskonałego, używany przez Przybyszewskiego - pianisty amatora - w funkcjach autokreacyjnych, topos wyrażalności muzyki, wiążący konkretne kompozycje autora mazurków z postrzeganiem świata i odbieraniem muzyki w sposób znaczący, a wreszcie topos kompozytora narodowego. Choć Przybyszewski kreował siebie na wybitnego znawcę twórczości kompozytora, ustanowił go swoim prywatnym świętym, wiele tez formułowanych przez niego na kartach esejów Z psychologii jednostki twórczej, Ku czci mistrza oraz Szopen a Naród ma charakter wtórny wobec panujących w XIX wieku poglądów na temat natury sztuki Chopina.
"Improwizacja w perspektywie korespondencji sztuk, czyli o romantycznych wierzeniach" (IP). Artykuł poświęcony jest zjawisku improwizacji jako szczególnemu wytworowi estetyki romantycznej. Z reguły łączone z ideą geniuszu i korespondencji sztuk, wzbudzało ono silne emocje i dyskusje, w których także twórczość Chopina stawała się istotnym argumentem. Ukazując różne pola funkcjonowania tej sztuki, z odwołaniem do przykładów aktywności artystycznej Chopina (muzycznej), Adama Mickiewicza (poetyckiej) i Aleksandra Orłowskiego (plastycznej), zostały ukazane zarówno uwarunkowania recepcji twórczości improwizowanej, jak i związki między romantycznym mitem improwizacji a jej praktyką artystyczną.
"Artysta udomowiony. Wolfgang Amadeusz Mozart i Fryderyk Chopin na orbicie biedermeieru". Rozprawa przeprowadza analizę porównawczą portretu Mozarta wykreowanego w Podróży Mozarta do Pragi Eduarda Mörikego i biografii Chopina. Punktem wyjścia dla rozważań jest koncepcja biedermeieru, rozumianego jako specyficzna formacja kulturowa, nie ścisły i mający wszystkie kanoniczne wyznaczniki prąd, ale raczej zbiór tendencji i kierunków rozwoju kultury mieszczańskiej I połowy XIX wieku. Opisując Mozarta, Mörike nie pozbawił go tak typowej dla epoki romantycznej otoczki, jednocześnie akcentując zanurzenie kompozytora w codzienności przedmiotów, w przyjaznych relacjach z ludźmi, a wreszcie – tworzącego i żyjącego sztuką, która doskonale realizuje się w praktyce domowego muzykowania. Te same elementy znajdują odzwierciedlenie w znanych faktach na temat Chopina, oświetlonych wypowiedziami z jego listów, świadectwami współczesnych, rzadziej, ale również, źródłami czysto literackimi.
"Rozpuszczony cymbalista" i jego gry z konwencjami (IP). Imitacyjny talent Chopina, przejawiający się w różnych domenach jego artystycznej i towarzyskiej działalności, jest jednym z ciekawszych aspektów osobowości kompozytora. Artykuł poświęcony jest przejawom tego talentu w epistolografii, przy czym szczególna uwaga została poświęcona literackim źródłom stosowanych przez Chopina zabiegów stylizacyjnych, które, niezależnie od swojego ludycznego charakteru, przekazują nam wiedzę na temat jego kultury literackiej.
"Jeszcze raz o listach do Delfiny, czyli długie trwanie apokryfów". Powszechnie znana historia fałszerstwa epistolarnego dokonanego przez Paulinę Czernicką, czy może raczej napisania przez nią apokryficznej korespondencji Chopina do Delfiny Potockiej, jest punktem wyjścia dla analizy kilku tekstów kultury wykorzystujących ten materiał. W biografiach Chopina napisanych przez Kazimierza Wierzyńskiego i Jarosława Iwaszkiewicza, pisarzy, którzy najbliżej przyglądali się przebiegowi sensacyjnej sprawy Czernickiej, akceptacja lub odrzucenie tego materiału przekłada się na ujęcie pewnych wątków życiorysu kompozytora. Także w teatrze (balet Muzy Chopina¬, spektakl Chopin kontra Szopen) czy filmie (Strange Case of Delfina Potocka) apokryfy bywają wykorzystywane zarówno wprost, jak i w bardzo wyrafinowany sposób, ożywiając ponawiane wciąż dyskusje o mityzowaniu biografii Chopina, mechanizmach jej kreowania oraz dostosowywania do różnych, także politycznych, potrzeb.
"The master’s hand" (MS). This paper contains an overview of a recurring motif, used in various ways, which is a relatively permanent part of discussions about Chopin - his hands and fingers, which are often treated as a synecdoche of the composer, with their description being an attempt to explore the secret behind his skills, technique and artistry. A surprisingly varied picture of the use of this metaphor emerges from the numerous artistic opinions cited (situated historically between Norwid’s poem Chopin’s Piano and extracts of Olga Tokarczuk’s novel Flights) and, above all, the testimonies of Chopin’s listeners and students. Chopin’s fingers not only open up the realm of a metaphysical understanding of art, but also symbolise the mystery of their owner’s absolute perfection and genius. On the other hand, their lightness counterbalances the piano’s solid materiality, allowing it to become a ‘singing’ instrument that contradicts its mechanical structure. Finally, in the third part of the paper, the author focuses on the secret behind Chopin’s skills and technique – his fingers’ extraordinary technical mastery, achieved without intense practice, which Chopin himself described in a treatise on a piano-playing method in which the work of the fingers plays a special role. "The performance of Chopin’s music from the perspective of ‘poetic musicology’ (T.S. Eliot, Gottfried Benn, Bolesław Taborski)" (IP). Among the very large number of poems devoted to Chopin, only a few delve into the subject of how his music sounds - how it is performed and listened to. Typically, most poets are not interested in the compositions themselves, but in the various phantasmagorical references they evoke: Chopin’s life, the stylistics of the era, the visual imagery, his own emotionality, or that of others, and so on. Occasionally, however, some poets give deeper consideration to this functionalisation of music, conducting a phenomenological metareflection, and thus placing Chopin’s work in a new cognitive context. This paper analyses three of the relatively small number of poems that consider Chopin’s music within the context of its performance: Portrait of a Lady by T. S. Eliot, Chopin by Gottfried Benn and Koncert [Concert] by Bolesław Taborski. "Chopin in the sphere of ephemeral and occasional verse" (IP). This paper is devoted to the amateur poems written by Chopin in his childhood and youth, and the occasional verse dedicated to him by his loved ones during that period. On account of their varied tone and nature (birthday and name day poems, friendship book entries, feast poems, humorous verses), these texts offer insights into various aspects of the composer’s life and illustrate his immersion in the literary culture of the era, particularly its utilitarian, commemorative dimension. "Translating Chopin’s music" (MS). Starting with Chopin’s well-known dislike of the interpretation of his music as being laden with non-musical meanings, the author’s reflections focus on transcriptions and poetic translations of selected works by the composer. These poems, typically occasional verse, were sometimes intended to be sung to Chopin’s music. More frequently, however, their titles merely hinted at a direct connection to particular compositions. The texts cited in the paper perpetuate numerous common associations by replicating poetic imagery linked to Chopin’s works, portraying him primarily as a national composer immersed in sorrow and grief, while also depicting him as a salon music specialist on the subject of love. "Adoration, exemplification, usurpation: The ‘lead artist’ and an acolyte" (IP). This paper deals with Norwid’s interpretation of Chopin, placing it within the framework of its historical reception and the evolution of historical and literary knowledge. The analysis focuses, in particular, on such issues as the extent of the poet’s musical culture, the consequences brought about by the Christianisation of Chopin’s art that took place within Norwid’s thought, and Norwid’s specific concept of the listener-artist, which aligned well with 20th-century theories regarding creative practices in the reception of a musical work. "Chopin according to Przybyszewski" (MS). This chapter is devoted to how Chopin is portrayed in Stanisław Przybyszewski’s writings, and the strategies employed by the writer from the Young Poland period when approaching the music of his beloved composer. The text is divided into three parts: firstly, an analysis of the topos of the perfect artist used by Przybyszewski – an amateur pianist himself – in self-creation functions; secondly, an examination of the theme of the expressibility of music, linking certain compositions by the author of Mazurkas to his worldview and the meaningful reception of art; and lastly, an exploration of the trope of the national composer. Although Przybyszewski presented himself as an eminent expert on the composer’s works, regarding him as his personal saint, many of the ideas expressed in his essays On the Psychology of the Creative Individual, A Tribute to the Master and Chopin and the Nation are secondary to the views on the nature of Chopin’s art prevailing in the 19th century. "Improvisation from the perspective of correspondence of the arts: about Romantic beliefs" (IP). The subject matter of this paper is improvisation as a specific product of Romantic aesthetics. Usually associated with the notion of genius and the correspondence of the arts, it has aroused fervent emotions and discussions, with Chopin’s works serving as a significant argument in the debate. By illustrating the diverse ways in which this art form operated, drawing examples from the artistic activities of Chopin (music), Adam Mickiewicz (poetry) and Aleksander Orłowski (visual arts), the author presents the conditions influencing the reception of improvised art, as well as the relationship between the Romantic myth of improvisation and its artistic practice. "The domesticated artist: Wolfgang Amadeus Mozart and Frédéric Chopin under the influence of Biedermeier" (MS). This dissertation contains a comparative analysis of the portrait of Mozart created in Mozart’s Journey to Prague by Eduard Mörike and a biography of Chopin. The starting point for the analysis is the concept of Biedermeier, which is understood as a specific cultural formation – not a strict trend with all of its canonical determinants, but a collection of tendencies and directions shaping bourgeois culture in the first half of the 19th century. In his description of Mozart, Mörike considers the background of the Romantic era, while at the same time emphasising the composer’s immersion in the world of everyday objects, his amicable relations with other people and – last but not least – the creation and experiencing of art, which is perfectly expressed in the practice of making and playing music at home. These same elements are reflected in the well-known facts about Chopin, supported by extracts from his letters, accounts from contemporaries and, albeit less frequently, purely literary sources. "The ‘spoilt cymbalist’ and playing with conventions" (IP). Chopin’s gift for imitation, expressed across various domains of his artistic and social activity, stands out as one of the more interesting aspects of his personality. This article is devoted to the expression of this talent within his letters, focusing specifically on the literary sources of the stylistic techniques employed by Chopin, which, although playful in nature, offer valuable insights into his literary culture. "Once more about Chopin’s letters to Delfina, or the long duration of apocrypha" (MS). The commonly known story of the epistolary forgery perpetrated by Paulina Czernicka, and specifically her creation of Chopin’s apocryphal correspondence to Delfina Potocka, is the starting point for this analysis of a number of cultural texts that draw upon this material. In the biographies of Chopin by Kazimierz Wierzyński and Jarosław Iwaszkiewicz - the writers who most closely followed the course of the sensational Czernicka affair - the acceptance or rejection of this material is combined with interpretations of certain aspects of the composer’s life. In both the theatre (the ballet Chopin’s Muses and the play Chopin vs. Szopen) and in film (The Strange Case of Delfina Potocka), the apocryphal correspondence has been employed in both direct and sophisticated ways, stimulating recurrent discussions about the mythologisation of Chopin’s life and the mechanisms behind its creation and adaptation for various purposes, including political needs. - Dostawca treści:
- Repozytorium Uniwersytetu Jagiellońskiego
Książka